Nobel Kinh tế: Ai được gì và tại sao

IMG_5094

Dưới đây là lời giới thiệu do Giáo sư Alvin Roth viết riêng cho độc giả Việt Nam nhân dịp cuốn sách về công trình đoạt giải Nobel của ông được xuất bản ở Việt Nam. (Cuốn sách Ai được gì và tại sao (Who gets what and why), Đặng Xuân Tùng dịch.)

LỜI NÓI ĐẦU CHO BẢN TIẾNG VIỆT

Việc dịch một cuốn sách về thị trường từ tiếng Anh sang tiếng Việt là một cơ hội để ghi nhớ rằng thị trường, giống như ngôn ngữ, là tạo tác cổ xưa của con người. Cả thị trường lẫn ngôn ngữ đều là những công cụ do loài người cùng nhau tạo ra để giúp chúng ta phối hợp với nhau, và do vậy chúng ta không ngừng cập nhật chúng để đáp ứng được những yêu cầu hiện đại.

Giống như việc có các ngôn ngữ khác, cũng có những kiểu thị trường khác nhau, và có những cách khác nhau để tổ chức chúng. Thị trường hàng hóa là thị trường mà trong đó giá cả quyết định việc ai sẽ được cái gì, và các thành phần tham gia thị trường có thể giao dịch với nhau mà không cần phải xưng danh. Nhưng nhiều thị trường liên quan đến các mối quan hệ, và trong những thị trường này bạn quan tâm đến việc mình sẽ giao dịch với ai, và ai sẽ được cái gì không được quyết định chỉ bởi giá cả.

Thị trường ghép đôi là thị trường mà trong đó bạn không thể chỉ lựa chọn thứ bạn muốn, mà bạn còn phải được chọn nữa. Giá cả mình nó không làm tất cả mọi việc trong thị trường ghép đôi, và thỉnh thoảng chúng ta không để giá cả đóng bất cứ vai trò nào. Việc ghép đôi ở dạng này hay dạng khác sẽ quyết định ai sẽ tới trường trung học hay trường đại học nào, ai sẽ nhận được việc làm nào, và ai sẽ cưới ai, và đôi khi là ai sẽ được nhận một loại chăm sóc y tế cụ thể nào đó, như việc cấy ghép tạng chẳng hạn. Continue reading Nobel Kinh tế: Ai được gì và tại sao

Advertisements

Trích đoạn “Hồi sinh sự thần kỳ Nhật Bản”

DSC06512

“… hãy nhìn vào Samsung: Họ không tạo ra bất cứ công nghệ hay sản phẩm mới nào. Thật ra, Nhật Bản mới là lãnh địa của các phát minh, chẳng hạn như sự phát triển đĩa DVD và CD hay việc phát minh ra sợi cáp quang. Có năng lực kỹ thuật là quan trọng, nhưng con cảm thấy có năng lực cách tân trong kinh doanh còn quan trọng hơn, nó khiến việc kết hợp những thứ mới mẻ trở nên khả thi. Ngay cả iPhone cũng chỉ là phần công nghệ kết hợp một chiếc điện thoại, Internet và một camera. Xét về mặt ý tưởng, nó chính xác giống với i-mode(1), nhưng về mặt thị trường, iPhone đã tiến ra toàn cầu còn i-mode trở thành Galapagos(2). Tất cả những điều này giải thích tại sao chúng ta cần tiến lên một bước trong cạnh tranh quốc tế và phát triển năng lực mở rộng kinh doanh ra toàn cầu.”

Chú thích

(1) i-mode là dịch vụ web cho điện thoại đầu tiên trên thế giới, được phát triển bởi NTT DoCoMo vào năm 1999, vốn được ứng dụng chỉ cho điện thoại di động của Nhật Bản và chỉ tương thích ở Nhật Bản.

(2) Galapagos là một quần đảo xa xôi nằm tách biệt ở Thái Bình Dương, hiện thuộc chủ quyền của Ecuador và nằm cách nước này hơn 900 km. Trong cuốn sách, Galapagos được hai cha con tác giả sử dụng như một ẩn dụ cho tình trạng khu biệt, cách ly với thế giới của Nhật Bản.

“Một vấn đề khác là sự cứng nhắc trong chính sách thuê nhân công. Hệ thống làm việc trọn đời(1) đang gây ra những tác động tiêu cực và hạn chế năng lực phát triển một lực lượng lao động linh hoạt cho các công ty và các trường đại học. Kết quả là những nhân công tuổi trung niên ở lại công ty vĩnh viễn, đánh mất đi cơ hội việc làm cho người trẻ.”

Chú thích:

(1) Nguyên văn: “lifetime employment system”, chỉ chính sách lao động của các công ty Nhật Bản là khi đã tuyển dụng một nhân sự thì có trách nhiệm tạo công ăn việc làm đến trọn đời cho nhân sự đó.

Continue reading Trích đoạn “Hồi sinh sự thần kỳ Nhật Bản”

Các trích đoạn từ “Chủ nghĩa tư bản có ý thức”

DSC06518“Khúc tráng ca của chủ nghĩa tư bản tự do kinh doanh là câu chuyện về các doanh chủ đem giấc mơ và đam mê của họ làm nhiên liệu tiếp sức cho việc tạo ra giá trị phi thường cho khách hàng, người lao động, nhà cung ứng, xã hội và nhà đầu tư.

“Đây là một cách diễn giải rất khác so với cách nhìn nhận lịch sử qua lăng kính của việc tối đa hóa lợi nhuận. Bill Gates không khởi sự Microsoft với mục tiêu trở thành người giàu nhất thế giới. Ông thấy tiềm năng của các máy tính trong việc cải biến đời sống của chúng ta và khát khao tạo ra phần mềm có thể khiến máy tính hữu dụng tới mức dần dần tất cả chúng ta đều sẽ có thể sở hữu một chiếc. Ông đã đi theo tiếng gọi của đam mê và trong quá trình đó, trở thành người giàu nhất thế giới, nhưng đó là kết quả chứ không phải là mục tiêu hay mục đích của ông.

“Huyền thoại cho rằng tối đa hóa lợi nhuận là mục đích duy nhất của việc kinh doanh đã gây tổn hại lớn tới danh tiếng của chủ nghĩa tư bản và tính chính thống của việc kinh doanh trong xã hội. Chúng ta cần thu lại những huyền thoại này và khôi phục nó cho đúng với bản chất thật sự, đó là: mục tiêu của việc kinh doanh là cải thiện cuộc sống của chúng ta và tạo ra giá trị cho các bên có lợi ích liên quan.”

Continue reading Các trích đoạn từ “Chủ nghĩa tư bản có ý thức”

Các bố mẹ ơi, vitamin lạc quan đây rồi! (Vài lời lạc thú về cuốn sách Mẹ Đoảng)

Fotor_151321960960629Trưa nay là một buổi ít ỏi tôi ra ngoài ăn, và thú vị là tôi đã có một bữa trưa đơn giản nhưng lại kèm món tráng miệng cực kỳ đáng yêu – cuốn sách Mẹ đoảng tôi nhấm nháp ngay dưới hiệu sách của chúng tôi. Nó đáng yêu đến mức tôi đã ăn hết gần nửa nó ngay lúc đứng đó. May quá, không vãi mỏi chân!

Không thể chịu nổi một cái gì như thế này! Bìa hồng hồng sữa sữa, câu chữ nhảy nhót, một đống tên gọi hãng bỉm sữa địu ngồi khăn quấn áo ngủ đồ ăn trẻ con và hoạt hình nữa, hàng đàn những thứ thú vị tuôn ra từ từng chương! Nó thật sự rất là… hừm… rất là mẹ, rất là nhộn nhạo, rất là vặn xoắn, rất là trồi trụt; và rất là dịu dàng ngập tràn dành cho con. Tôi nhìn thấy tôi, thấy một tỉ các mẹ khác ở trong những trang sách này, và cũng nhìn thấy tình mẹ sâu sắc mà mỗi người mẹ bình thường nào hẳn cũng có sẵn trong máu chảy và sữa ngọt của mình.

Sách này hình thành từ blog được hâm mộ cực độ của chị mẹ có bằng danh dự hạng nhất về triết học (nhưng chỉ dùng đến nó khi bắt đầu nuôi dạy các con mình). Sách phân chia chương rõ ràng, câu chữ ngắn gọn, rất ít từ chuyên môn cứng nhắc, hài hước là chủ đạo, thân thiện cực kỳ, đọc dễ như ăn bánh mút chanh leo ý!

Continue reading Các bố mẹ ơi, vitamin lạc quan đây rồi! (Vài lời lạc thú về cuốn sách Mẹ Đoảng)

Ai được gì và tại sao – Review ngắn!

ai được gì và tại saoCuốn sách “Ai được gì và tại sao” của GS Alvin Roth mới được phát hành 2 tuần trước, nhưng có vẻ như ngay lập tức được bạn đọc đón nhận nồng nhiệt.

Là một cuốn sách về lý thuyết đoạt giải Nobel Kinh tế, dường như có vẻ “cao siêu” nhưng sách lọt vào bảng xếp hạng sách bán chạy trong tuần của nhiều nhà sách, kể cả Vinabook và Tiki.

Điều này không quá khó hiểu, bởi trong cuốn sách này GS Alvin Roth không chỉ nói về lý thuyết “ghép đôi”, mà nói rất nhiều về kinh nghiệm thực hành lý thuyết này. Quan trọng hơn, cả lý thuyết và thực hành được viết trong sách đều rất gần gũi với cuộc sống hiện đại: smartphone, internet, và các ứng dụng phục vụ nhu cầu hàng ngày của mỗi cá nhân. Chưa hết, nội dung của cuốn sách cực kỳ phù hợp với các ý tưởng start-up thời thượng: công nghiệp 4.0, big data, và nền kinh tế chia sẻ.

Kiến thức, thực hành, và các hiểu biết sâu sắc về “ghép đôi” của tác giả cuốn sách cũng rất phù hợp với các vấn nạn mà nền kinh tế và xã hội Việt Nam đang vướng phải: giao thông, y tế, giáo dục.

Cách nay vài năm, GS Ngô Bảo Châu, GS Đỗ Quốc Anh, GS Vũ Hà Văn, TS Lê Hồng Giang cũng đã sử dụng lý thuyết “ghép đôi” của Alvin Roth để xây dựng đề án cải cách thi đại học và trình lên Bộ Giáo Dục. Xem chi tiết ở đây: https://hocthenao.vn/2015/09/16/ve-viec-ap-dung-thuat-toan-daa-cua-gale-shapley-trong-xet-tuyen-doi-thoai-giao-duc/

Khi bạn đi xin việc, hay tìm người yêu, bạn không chỉ chọn việc hay chọn người tình, mà còn có chiều ngược lại, công ty chọn bạn và người kia cũng phải chọn bạn. Đó chính là sự ghép đôi.  Continue reading Ai được gì và tại sao – Review ngắn!

Đừng làm mẹ hổ, hãy nuôi dạy con kiểu cá heo!

Nuôi dạy con kiểu cá heo (c) Chi Na Chan.JPGCác bậc cha mẹ hiện đại giờ đây có điều kiện tiếp xúc với muôn ngàn trường phái dạy con, kiểu Nhật, kiểu Pháp, kiểu mẹ hổ Trung Quốc…, đủ để riêng việc chọn cách dạy con cũng đã điên đầu rồi. Nhưng giữa những trường phái đó, nhiều đứa trẻ vẫn loay hoay với áp lực quá tải từ thời khóa biểu dày đặc cả các môn học và hoạt động ngoại khóa, cùng với đó là căng thẳng lo âu nối tiếp. Có lẽ đây cũng chính là hệ quả trực tiếp từ sự bối rối của các bậc cha mẹ trước 1001 cách dạy con: thiếu định hướng hoặc định hướng hẹp, thiếu tầm nhìn cho cả con và mình.

Cuốn sách Nuôi dạy con kiểu cá heo của bác sĩ tâm lý Shimi Kang sẽ giúp các bậc cha mẹ định hướng lại cách dạy con, tập trung vào sự cân bằng và hòa nhập, với mong muốn trẻ có thể sống vui, khỏe, thông minh lanh lợi, hòa hợp với môi trường xung quanh như những chú cá heo. Đây là một định hướng rộng mở hơn hẳn trọng tâm hẹp của cách dạy con hổ báo, tập trung vào thành tựu và thành tích mà bỏ quên những yếu tố quan trọng khác trong cuộc sống của trẻ, như sức khỏe và cân bằng tâm lý, nhưng đồng thời cũng cụ thể hơn hẳn cách dạy con thiếu định hướng của những cha mẹ sứa không cần kỷ luật, không cần trật tự rõ ràng.

Continue reading Đừng làm mẹ hổ, hãy nuôi dạy con kiểu cá heo!

Nuôi con khéo, chăm con nhàn: Đừng hy sinh bản thân để làm mẹ

DSCF7578Không có gì thay đổi cuộc sống của một người phụ nữ hơn quyết định có con. Cuộc sống của riêng mình đột nhiên biến mất, tất cả mọi thứ mình làm đều xoay quanh một đứa trẻ. “Hy sinh” dần trở thành lối sống của rất nhiều bà mẹ, một điều nghe thì cao cả nhưng thật ra rất khủng khiếp: có những người mẹ chỉ xoay xở được 20 phút cho riêng mình để giải quyết tất cả các nhu cầu cơ bản vừa đủ để sống sót. Chẳng lẽ không còn cách chăm con khác không hút kiệt sức lực và tinh thần các mẹ?

Với cùng câu hỏi đó, Joon Hee Kim, một bà mẹ đã tốt nghiệp thạc sĩ tại MIT nhưng vẫn muôn phần bỡ ngỡ và choáng ngợp với nhiệm vụ làm mẹ khi sinh con đầu lòng năm 2011, đã thử nghiệm nhiều cách chăm con khác nhau, để rồi đúc rút ra phương pháp trong cuốn sách Nuôi con khéo, chăm con nhàn được hưởng ứng rất tích cực tại Hàn Quốc. Cốt lõi của phương pháp này chính là một nhận thức hoàn toàn khác biệt về vai trò của mẹ đối với con nhỏ: mẹ không thể là đáp án cho mọi vấn đề của con. Continue reading Nuôi con khéo, chăm con nhàn: Đừng hy sinh bản thân để làm mẹ