Tây Hồ Luận Kiếm (Trích đăng, phần 3)

1487132448462_9005081eBay tới Trung Quốc

Vào mùa thu năm 2001, CEO của eBay Meg Whitman tới Thượng Hải để gặp Bo. Vào tháng 3 năm 2002, EachNet một lần nữa khiến thị trường ngạc nhiên với một thỏa thuận cột mốc, công bố bán 33% cổ phần cho eBay với giá 30 triệu đô-la Mỹ.

Bất chấp những thách thức với EachNet, eBay bị ấn tượng trước những gì mình chứng kiến. Website của EachNet có hơn ba triệu người dùng đăng ký, trong đó hơn 100.000 người ghé thăm trang mỗi ngày. Công ty đã mở rộng từ Thượng Hải tới Bắc Kinh và Quảng Châu. Hơn một nửa việc kinh doanh của họ liên quan tới một công ty ở ngoại ô các thành phố đó. Trang này có hơn 50 nghìn sản phẩm rao bán ở bất cứ thời điểm nào, từ quần áo tới bất động sản, và các món hàng được chào với giá cố định hay thông qua đấu giá. Giá trị giao dịch vượt trên 2 triệu đô-la Mỹ mỗi tháng.

EachNet chỉ là tí hon so với eBay. Nhưng sự hấp dẫn của Trung Quốc có tầm quan trọng quyết định với Whitman. Bà cực cần vài tin tốt để trấn an nhà đầu tư sau khi công bố mới một tháng trước việc mất thị trường Nhật Bản vào tay Yahoo Nhật Bản, do SoftBank của Masayoshi Son bảo trợ, một đòn đau với tham vọng của Whitman hòng xây dựng eBay thành một “thị trường thực sự có quy mô toàn cầu.” Từ 750 triệu đô-la Mỹ vào năm 2001, eBay đang nhắm tới doanh thu toàn cầu 3 tỉ đô-la Mỹ vào năm 2005. Nhật Bản lẽ ra đã là bước tiến lớn để đạt được điều này, với lượng hàng hóa giao dịch trị giá hơn 1,6 tỉ đô-la Mỹ, nhưng eBay đã chậm chân[1] trong bữa tiệc ở đó, chỉ ra mắt vào tháng 2 năm 2000, năm tháng sau Yahoo Nhật Bản. Chiến lược của eBay đã rối loạn ngay từ đầu. Ở Nhật Bản, eBay thu hoa hồng còn đối thủ của họ là Yahoo Nhật Bản thì không. Thẻ tín dụng vẫn còn hiếm ở Nhật Bản nhưng eBay đòi hỏi khách hàng dùng thẻ tín dụng để đăng ký trên trang của họ. eBay đã chọn một CEO người Nhật Bản và một đối tác địa phương (NEC) có ít kinh nghiệm trong lĩnh vực Internet, nhanh chóng khiến họ chệch hướng ở quốc gia này. Tới mùa hè năm 2001, hãng mới chiếm được vỏn vẹn 3% thị phần. Vào tháng 2 năm 2002, eBay quyết định ngừng hoạt động ở đây, trên trang này chỉ có 25.000 sản phẩm, so với 3,5 triệu sản phẩm chào bán trên trang đối thủ của họ Yahoo Nhật Bản. Ở “Đất nước Mặt trời mọc”, mặt trời đã lặn với tham vọng của eBay và công ty này phải sa thải các nhân viên.

Tiếp theo là đâu đây? eBay thành công hơn ở Hàn Quốc[2] và Đài Loan[3], nhưng chỉ Trung Quốc mới có thể thực sự giúp họ xoay chuyển tình thế. Tới năm 2002, dân số Internet ở Trung Quốc đã tăng lên hơn 27 triệu người, lớn thứ năm trên thế giới[4]. Whitman đã nhanh chân hơn nhiều công ty khác ở Thung lũng Silicon trong việc nhận ra tầm quan trọng của Trung Quốc: “Với nhân khẩu học và những thay đổi khó tin ở Trung Quốc, theo giả thuyết của chúng tôi thì đây có thể là một trong những thị trường thương mại điện tử lớn nhất thế giới,” bà nói với giới truyền thông, dự báo doanh thu 16 tỉ đô-la Mỹ từ thương mại điện tử tới năm 2006.

eBay đã thất bại trong việc thấu hiểu nhu cầu của khách hàng địa phương ở Nhật Bản, nhưng Whitman quyết không lặp lại trải nghiệm đó ở Trung Quốc. Họ muốn ủng hộ một tay chơi dẫn đầu ở thị trường này. EachNet là một mục tiêu rõ ràng. Phó chủ tịch cấp cao của eBay, Bill Cobb, sau này bình luận, “[Bo] đã nghiên cứu eBay cực kỳ kỹ lưỡng và đã cố gắng áp dụng nhiều nguyên lý của eBay vào thị trường.” Tất nhiên điều này chẳng ngạc nhiên gì, bởi Bo (và người đồng sáng lập với anh, Tan Haiyin) đều đã học trường Kinh doanh Harvard, cũng là trường của Meg Whitman.

Nhưng eBay không chỉ muốn hỗ trợ EachNet; họ muốn mua lại hãng này. Thỏa thuận ban đầu[5] giúp eBay sở hữu một phần ba công ty, nhưng cũng bao gồm quyền chọn kiểm soát hoàn toàn, điều eBay đã làm chỉ mười lăm tháng sau đó, đưa toàn bộ kinh phí của họ lên 180 triệu đô-la Mỹ. Được đặt tên lại là eBay EachNet, công ty này trở thành con tàu chở những khát vọng của eBay ở Trung Quốc. Quyết định sở hữu toàn bộ EachNet đã mở ra cơ hội cho chiến thắng của Alibaba, và một thất bại đáng hổ thẹn với eBay[6].

Ban đầu mọi chuyện có vẻ thuận lợi. Với EachNet, eBay giành được 90% thị phần thương mại điện tử tiêu dùng của Trung Quốc. Nhưng trong vòng hai năm, eBay bị gạt ra rìa ở Trung Quốc và buộc phải chấp nhận một cuộc rút lui đáng xấu hổ khác ở châu Á.

Tại sao mọi chuyện đổ vỡ nhanh như thế. Mặc dù Whitman đã trao cho Bo nhiều quyền hành rộng rãi, việc biến EachNet thành một chi nhánh không thể tránh khỏi làm thay đổi những động lực với các giám đốc ở eBay. Không lâu sau vụ mua lại, vì lý do gia đình, Bo đã chuyển sang California, điều Meg Whitman đã hào phóng tạo điều kiện, như Bo kể lại với tôi vào năm 2015. Anh vẫn tiếp tục tham gia công việc kinh doanh, nhưng khoảng cách xa giữa San Jose và Thượng Hải bắt đầu tỏ ra bất lợi. Do Bo không còn ở Thượng Hải, giám đốc tiếp thị ở Mỹ bắt đầu chỉ đạo việc tiếp thị ở Trung Quốc, và giám đốc công nghệ cũng thế.

Với vụ mua lại, eBay đã làm sứt mẻ văn hóa doanh nhân của EachNet. Tổn hại lộ rõ khi một công ty đầy tinh thần khởi nghiệp khác xuất hiện: Alibaba. Còn tệ hơn nữa, Alibaba nhận được sự hỗ trợ của SoftBank, tác giả thất bại của eBay dưới tay Yahoo Nhật Bản.

Một kỹ sư cấp cao của EachNet, người sẽ còn chiến đấu tiếp vài năm sau vụ mua lại, đã tóm tắt vấn đề nghiêm trọng đó: “eBay nghĩ đó là một thỏa thuận đã xong, nhưng hóa ra là chưa.” eBay ban đầu nắm vị thế dẫn trước, nhưng thị trường tăng trưởng quá nhanh khiến cho vấn đề thật sự quan trọng giờ là chiếm được thị phần chi phối trong hàng triệu người mua sắm trên mạng mới. Những người dùng nhỏ lẻ mới, chứ không phải những người đã dùng dịch vụ mua sắm trên mạng rồi mới là đích của cuộc chơi thật sự.

Trong doanh nghiệp B2B Alibaba.com, Jack đã rèn luyện hỏa lực của ông trước Merle Hinrichs ở Global Sources. Với doanh nghiệp thương mại điện tử tiêu dùng mới, Jack nhắm vào một mục tiêu lớn hơn, một biểu tượng của Thung lũng Silicon: eBay và CEO của hãng này Meg Whitman.

Về thế

Alibaba ra mắt những gì họ đã chuẩn bị để tiến vào thị trường thương mại điện tử tiêu dùng ở Trung Quốc vào năm 2002, ban đầu là một động thái phòng ngự xuất phát từ việc eBay tiến vào thị trường. Như Jack giải thích sau này, “Tôi cần ngăn chặn eBay để bảo vệ Alibaba.” Dù EachNet nhắm tới người tiêu dùng, chứ không phải các doanh nghiệp mà Alibaba phục vụ, Jack lo ngại rằng một số lớn người bán lẻ hoạt động trên EachNet sẽ xâm lấn lãnh địa của Alibaba: “Lúc đó, chỉ có hai công ty ở Trung Quốc hiểu các thị trường trực tuyến, eBay và Alibaba. Tôi đặc biệt lo ngại rằng những người bán hàng có tiềm lực của eBay sẽ tăng trưởng việc kinh doanh của họ để cạnh tranh trong không gian B2B.”

Kế hoạch của Jack nhắm vào người tiêu dùng vấp phải sự phản đối trong chính Alibaba. Ngành kinh doanh B2B còn chưa có lợi nhuận, và thị trường vốn đầu tư mạo hiểm lúc đó đang đóng. Liệu công ty có thực sự đủ sức để mở một mặt trận mới khi mà họ vẫn còn đang vật lộn trong cuộc chiến B2B? Jack có bị hoang tưởng không?

CTO John Wu cương quyết phản đối ý tưởng này, tới thăm Jack vào buổi tối trước khi dự án mới được khởi động. John cảnh cáo Jack rằng động thái này sẽ gây nguy hại cho Alibaba: “Làm sao anh có thể đọ sức với eBay chứ?” Jack đáp lại rằng thị trường vẫn rộng mở: “Có một trăm triệu người dùng Internet hiện giờ, nhưng chỉ năm triệu người đang mua sắm trên mạng.” Kế hoạch tham vọng của Jack cho Alibaba cũng mang tới cho ông một góc nhìn khác: “eBay muốn mua thị trường Trung Quốc, còn chúng ta muốn tạo ra thị trường giao dịch trên Internet của Trung Quốc.”

Với kinh nghiệm trực tiếp của ông là chủ một doanh nghiệp nhỏ ở Chiết Giang, Jack khăng khăng rằng mối đe dọa từ eBay là có thật: “Ở Trung Quốc, có nhiều doanh nghiệp nhỏ tới mức người ta không phân biệt rõ ràng giữa kinh doanh và tiêu dùng. Hành vi của các doanh nghiệp nhỏ và người tiêu dùng rất giống nhau. Một người ra quyết định cho cả tổ chức.” Jack cũng hiểu sự cám dỗ với eBay, sau này ông nhớ lại, “Chúng tôi ra mắt Taobao không phải để kiếm tiền, mà là vì ở Mỹ, eBay có doanh thu rất nhiều từ các doanh nghiệp nhỏ. Chúng tôi biết rằng sẽ tới ngày eBay đi theo hướng của chúng tôi.”

Chuyện đã được quyết như vậy. Alibaba sẽ nhắm tới thị trường thương mại điện tử tiêu dùng. Jack thêm phần bạo dạn sau chuyến đi vào cuối năm 2002 tới Tokyo, nơi ông thấy Masayoshi Son đang trong tâm trạng rất sôi nổi. Yahoo Nhật Bản vừa đẩy eBay ra khỏi thị trường này, củng cố vị thế của SoftBank sau vài năm thua lỗ đau đớn trong lĩnh vực dot-com. SoftBank sẵn lòng cam kết 80 triệu đô-la Mỹ[7] cho doanh nghiệp mới của Alibaba.

Dự án này được giữ bí mật nghiêm ngặt. Chỉ có vài người ở Alibaba biết ý tưởng nhắm tới người tiêu dùng ở Trung Quốc đã được định liệu, chứ đừng nói việc có một nhóm đã thực sự được thành lập để viết mã cho một website mới. Tính bí mật, và vài đặc tính hữu ích khác của Alibaba, đã đạt được bằng việc biệt phái một vài nhân viên trong đó có người đồng sáng lập Alibaba Toto Sun, tới căn hộ Vườn bên hồ nguyên thủy nơi Alibaba đã được thành lập.

Hai năm sau, Jack nhớ lại khung cảnh lúc ông mời sáu nhân viên do chính ông lựa chọn vào văn phòng của ông: “COO, CFO, phó tổng giám đốc nguồn nhân lực, và tôi đều có mặt ở đó. Chúng tôi trao đổi với họ từng người một: ‘Công ty đã quyết định cử bạn tham gia một dự án, nhưng bạn được yêu cầu rời nhà, không được nói với cha mẹ, hay người yêu của bạn về những gì đang làm. Bạn có đồng ý không?’” Chen chúc trong căn hộ nhỏ bé đó, nhóm bắt tay vào việc.

Trong giai đoạn chuẩn bị đối đầu với eBay, Jack muốn bảo đảm yếu tố bất ngờ. Giải thích chiến lược của mình, ông lại chìm đắm trong những câu chuyện võ hiệp: “Tôi đã chứng kiến nhiều người hét lên rằng họ sẽ ‘Đại phá Thiếu Lâm Tự!’ ngay dưới chân núi Thiếu Thất; thật ngớ ngẩn. Tuy nhiên, nếu tôi đã bước tới cửa nhà bạn để thách đấu, tôi hẳn phải biết khá rõ rằng tôi sẽ đánh bại bạn. Trong tương lai sẽ không cần la hét; ngay khi bạn xuất hiện ở ngưỡng cửa; người ta đã sợ rồi.”

Trong suốt dự án, Jack nhấn mạnh rằng mục tiêu của họ không phải là EachNet, mà chính là eBay. Một khi dự án đã được công khai, ông muốn đảm bảo rằng cuộc chiến được nhìn nhận như một cuộc đấu giữa David và Goliath. Một thành viên trong nhóm nhớ lại tâm trạng lúc bấy giờ: “Chúng tôi chỉ là một nhóm những kẻ nhà quê, và đối thủ của chúng tôi là eBay.” Reuters sau này tổng kết văn hóa kinh doanh đó là “thương mại kiểu kung fu với sự hăng hái đầy kịch tính.”

Để giữ vững tinh thần, nhóm nhỏ các kỹ sư phần mềm này giải lao giữa những lần viết mã để chơi điện tử hoặc tập thể dục. Jack khuyến khích nhóm tập trồng cây chuối. Ông giải thích rằng khi còn nhỏ, nhìn thế giới lộn ngược đã giúp ông có một góc nhìn khác về cuộc đời.

Doanh vụ mới sẽ được đặt tên là[8] “săn lùng kho báu” hay taobao trong tiếng Hoa. Khẩu hiệu của Taobao.com là “Không có kho báu nào không tìm được, và không có kho báu nào không bán được.”

Taobao chính thức ra mắt vào ngày 10 tháng 5 năm 2003, mỗi năm được kỷ niệm bởi ngày “Aliday”, một ngày “đưa gia đình tới nơi làm việc” và là ngày diễn ra lễ cưới tập thể nổi tiếng của công ty. Aliday vinh danh tinh thần đồng đội đã giúp Alibaba vượt qua một thách thức không ngờ tới đặt ra cho các nhân viên của hãng một thử thách lớn nhất từ trước tới đó.

[1] Whitman sau này giải thích việc trì hoãn là do sự cố đắt giá: trang eBay bị sập ở Mỹ vào mùa hè trước.

[2] Với việc mua lại cổ phần kiểm soát ở Công ty Đấu giá Internet.

[3] eBay đã trả 9,5 triệu đô-la Mỹ cho trang điều hành đấu giá ở Đài Loan NeoCom Technology.

[4] Sau Mỹ, Nhật Bản, Đức và Anh.

[5] eBay có hai ghế trong hội động quản trị EachNet. Bo nắm một trong ba ghế còn lại.

[6] Sự đối lập giữa những nhọc nhằn của eBay ở Trung Quốc, nơi hãng thực hiện các vụ thâu tóm thẳng thừng, và chiến thắng của họ ở Mỹ Latin, nơi họ đầu tư nhỏ giọt từ từ vào năm 2001 vào tay chơi địa phương Mercado Libre, tự nó nói lên tất cả. Ngày nay Mercado Libre là công ty thương mại thành công nhất ở Mỹ Latin, trị giá hơn 6 tỉ đô-la Mỹ, và eBay sở hữu hơn 18%.

[7] Ban đầu qua một liên doanh với Alibaba mà SoftBank đã đầu tư 50 triệu đô-la Mỹ vào đó, với các khoản đầu tư tăng thêm 30 triệu đô-la Mỹ dưới dạng các chứng khoán chuyển đổi được mà sau này họ đã chuyển đổi thành cổ phiếu thông thường.

[8] “Taobao” không phải là cái tên đầu tiên được chọn cho doanh vụ mới. Tên ban đầu là “Alimama”, sau này được sử dụng cho nền tảng công nghệ tiếp thị trực tuyến của công ty.

Advertisements

Published by

npv

Một con sông sắp cạn dòng

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s