Hai cuốn sách về Trung Quốc

DSC05216Nhã Nam Kinh Tế vừa xuất bản đồng thời hai cuốn sách về Trung Quốc. Hai cuốn sách đặc biệt do cùng một tác giả độc đáo viết: “Chấm dứt thời đại Trung Quốc giá rẻ” (Trần Trọng Hải Minh dịch) và “Chấm dứt thời đại Trung Quốc hàng nhái” (Phạm Tú dịch).
Anh tác giả, tên là Shaun Rein, là một công dân Mỹ nhưng hình như mang cả hai dòng máu Do Thái và Trung Hoa. Anh này học thạc sĩ ở Harvard xong thì đến Trung Quốc làm ăn. Trung Quốc hồi đó mới mở cửa nên còn nghèo nàn và lạc hậu.

Thế rồi anh Shaun Rein này gắn bó với Trung Quốc hàng chục năm. Anh lấy một người vợ “bản địa” nhưng khá danh giá. Bà nội vợ anh là ngôi sao điện ảnh lừng lẫy một thời ở Trung Quốc trước khi cách mạng thành công. Bố vợ anh thì lấy con gái nguyên soái Diệp Kiếm Anh, vị nguyên soái công thần đã cùng Mao và Chu Ân Lai dựng nhà nước Trung Quốc hiện đại. Con cháu của ông nguyên soái này về sau cũng toàn là quan chức, hoặc đại gia, tài phiệt.

Bản thân Shaun Rein mở công ty tư vấn. Tư vấn cho các đại công ty của Mỹ muốn xâm nhập thị trường Trung Quốc, hoặc mở cơ sở sản xuất, gia công ở Trung Quốc. Shaun Rein đã đưa Apple, KFC, LG, Dupont … vào Trung Quốc.

Với công việc và cuộc sống như thế nên Shaun Rein khá thấu hiểu sự chuyển biến của kinh tế và xã hội Trung Quốc suốt mấy chục năm vừa qua. Anh viết những hiểu biết của mình về sự chuyển mình của nền kinh tế Trung Quốc cũng như tiềm năng và tham vọng của nó trong hai cuốn sách liên tiếp: “Chấm dứt thời đại Trung Quốc giá rẻ” và “Chấm dứt thời đại Trung Quốc hàng nhái”. Cả hai cuốn đều gây tiếng vang ở phương tây.

Với bạn đọc Việt Nam, do nước ta chịu tác động mạnh và trực tiếp của nền kinh tế Trung Quốc, hai cuốn sách này rất đáng đọc. Không chỉ để hiểu Trung Quốc hơn, mà có thể học được khá nhiều từ họ.

Hai cuốn sách này khá dễ đọc. Shaun Rein là nhà tư vấn nên anh biết cách kể những câu chuyện vừa để dẫn dắt, vừa để minh họa.

Đó là câu chuyện về giới mãi dâm. Cách đây mấy chục năm khi TQ vừa mở cửa, các khách sạn xịn nhất thì cũng thuộc loại tồi tàn so với khách sạn 5 sao. Nhưng gái điếm ở khách sạn lại rất đẹp, ngoan và …rẻ tiền. Gần đây khách sạn đẹp lộng lẫy, các cô gái điếm xấu và già, và đứng đường.

Đó còn là sự thay đổi số phận phụ nữ lao động nông thôn Trung Quốc. Dù họ là cái công xưởng, hay bán mỹ phẩm góc chợ, họ cũng bắt đầu học cách tiết kiệm tiền. Tiết kiệm để đi du lịch. Họ đi du lịch khắp nơi, từ Thailand đến Châu Âu. Họ đi cực kỳ tiết kiệm, ăn uống kham khổ. Nhưng họ vẫn đi. Và trước khi kết thúc chuyến đi họ xài sang một lần: ở khách sạn 5 sao. Với tầng lớp khá giả hơn, họ cũng đi du lịch. Hồi mới cải cách kinh tế thì họ đi du lịch nội địa, rồi họ đi Đông Nam Á, rồi họ đi Châu Âu, rồi họ đi Trung Đông và ở các khách sạn 6 sao. Rồi họ đi “những nơi kì thú chưa ai đặt chân đến”. Tất cả bọn họ, nhờ vào sự phát triển thần kỳ của nền kinh tế Trung Quốc, đã học cách hưởng thụ cuộc sống, và học cách nhìn ra thế giới.

Trong sách của Shaum Rein có nhiều câu chuyện như vậy, và ở mọi lĩnh vực. Ta có thể thấy thị trường bất động sản bùng nổ cùng đô thị hóa và các giấc mộng đổi đời. Từ những cặp vợ chồng trẻ ở khu tập thể bẩn thỉu thời bao cấp, đến những cặp vợ chồng trẻ thời kỳ đổi mới đã có thể mua chung cư, rồi mua đồ nhập khẩu từ nhật cho em bé, vì tin đồ Nhật an toàn. Ta có thể thấy sự chững lại của phát triển kinh tế gây ra những gì, được minh họa bằng những cặp vợ chồng trẻ bỏ lỡ làn sóng làm giàu, đã phải chấp nhận sống ở đô thị và gửi tiền về quê mua nhà, sinh con và gửi ông bà nuôi: họ đã nhận ra cơ hội làm giàu đã mất.

Ta cũng thấy một xã hội đông đúc chăm chỉ “làm nhân công giá rẻ” phục vụ cả thế giới để làm giàu cho mình, bỗng một ngày nhận ra mình đã tích lũy tư bản khá giàu. Các ông chủ trở thành tỉ phú dollar. Người lao động trở thành người tiêu dùng. Xu thế tiêu dùng ở Trung Quốc dần thay đổi. Họ dùng đồ đắt tiền dần, rồi bùng nổ làn sóng hàng hiệu. Rồi họ chán hàng hiệu, họ săn tìm hàng nội địa chất lượng cao, những thương hiệu bản địa đắt hơn hàng nhập khẩu nhiều lần nhưng mang giá trị di sản Trung Quốc.

Môi trường, an toàn thực phẩm và giáo dục cũng là những vấn đề mà Shaun Rein đề cập tới. Bạn đọc sẽ thấy con quan chức Trung Quốc đều du học ở Mỹ. Ô nhiễm môi trường ở đô thị tăng lên cùng sự giàu có. An toàn thực phẩm báo động đến mức người phương Tây sẽ ngạc nhiên khi thấy dân Trung Quốc coi thức ăn McDonald là “khỏe mạnh”. Bởi quả thật, người Trung Quốc tin vào sự kiểm soát an toàn thực phẩm của McDonald, hơn là sợ “béo”.

Ở bên dưới tất cả những thay đổi về hành vi con người, ứng xử xã hội, là sự thay đổi của doanh nghiệp và chính phủ Trung Quốc, và cả doanh nghiệp nước ngoài.

Các doanh nghiệp Trung Quốc từ chỗ nai lưng ra làm gia công giá rẻ, phục vụ xuất khẩu, đã trưởng thành, xây dựng sản phẩm và thương hiệu riêng, phục vụ thị trường nội địa có sức mua khổng lồ. Chính họ đã đánh bại nhiều thương hiệu quốc tế có bề dày lịch sử lâu hơn họ rất nhiều. Các công ty quốc tế phải nghĩ trăm phương ngàn kế để trụ lại, hoặc tái xâm nhập thị trường Trung Quốc, và một số họ đã thành công. Có rất nhiều chuyện thú vị để bạn đọc là doanh nhân Việt Nam học hỏi.

Một số doanh nghiệp tư nhân cấp tiến của Trung Quốc, với các ông chủ nay là tỉ phú dollar, cũng toan tính “xâm chiếm thế giới”. Họ loay hoay, nỗ lực từ bỏ nền sản xuất giá rẻ, cách làm ăn sao chép copy, để trở thành các doanh nghiệp có tính sáng tạo, lấy đó làm bàn đạp tấn công ra toàn cầu. Rất nhiều ví dụ và phân tích về khía cạnh này, được trình bày sắc nét trong “Chấm dứt thời đại Trung Quốc hàng nhái”.

Thế còn chính phủ Trung Quốc đã làm gì suốt mấy chục năm. Họ làm khá nhiều. Họ xây dựng hạ tầng cứng và mềm. Hạ tầng cứng là đường sắt cao tốc, đường bộ cao tốc, sân bay, cảng biển. Trong sách có kể về một tuyến đường sắt cao tốc ngắn (chỉ vài tiếng đồng hồ), kết nối hai đô thị, mà làm thay đổi (tích cực) đến khoảng 40 triệu lao động ở hai thành phố này. Hay câu chuyện về con đường, cũng là cây cầu, bắc ngang biển, dài 27km, nối Thượng Hải với Ninh Ba. Con đường làm xong, nhiều nhà đầu tư Thượng Hải đã đổ tiền vào Ninh Ba, vốn là một thành phố cảng, mà ngày xưa đi về phải mất vài ngày, còn từ khi có cầu, chỉ mất vài giờ đi xe bus.

Shaun Rein cũng nói về hạ tầng mềm, mà ở VN hay gọi là “dã tâm” của Trung Quốc. Họ muốn là “thực dân mới” gây ảnh hưởng khắp nơi, từ các nước láng giềng đến tận Châu Phi. Rein cũng phân tích sự thay đổi của toàn cầu hóa, khi các nhà đầu tư và các nhà sản xuất dịch chuyển nhà máy từ TQ đi các nước khác rẻ hơn. Đáng tiếc, có một câu chuyện về một nhà sản xuất di chuyển nhà máy từ TQ sang VN, rồi nhận ra sai lầm vì nhân công VN và hạ tầng ở VN rất đáng thất vọng. Shaun Rein cũng phân tích địa chiến lược, địa kinh tế của các nước Đông Nam Á với TQ, và tương quan giữa các nước này với nhau. Hơi tiếc là một số thông tin có giá trị cho bạn đọc VN đã không được xuất hiện.

Như đã nói ở trên, tác giả và hai cuốn sách này rất thú vị, độc đáo, và hữu ích cho những ai quan tâm đến sản xuất kinh doanh trong bối cảnh toàn cầu hóa và phải cạnh tranh với hàng Trung Quốc.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s