Tâm lý người An Nam

DSC03060Tâm lý người An Nam

Tính cách Dân tộc, Tiến trình Lịch sử, Tri thức, Xã hội và Chính trị

(Psychologie du people Annamite)

Tác giả: Paul Giran

Dịch giả: Nguyễn Tiến Văn

 

Tác giả cuốn sách Tâm lý người An Nam, ông Paul Giran, là một quan chức của chính quyền Đông Dương thuộc địa. Với cuốn sách này, Paul Giran có tham vọng tường giải tâm lý dân tộc An Nam, bằng một cuộc truy nguyên về cội nguồn dân tộc đó ở đại gia đình dòng giống Mông Cổ chiếm cứ vùng trung tâm châu Á, đánh giá những nhân tố tác động thuộc về môi trường tự nhiên và nhân văn, để rồi đúc kết nên cá tính và tâm hồn bản địa trải qua cuộc tiến hóa dài lâu của lịch sử.

Với kiến văn sắc sảo và sự hiểu biết khá phong phú của Paul Giran về lịch sử, ngôn ngữ, tôn giáo và văn hóa Việt Nam, Tâm lý người An nam là một tư liệu có giá trị lịch sử, chí ít là khi đối sánh với tâm lý thực dân cai trị.

Là một tri thức người Pháp sống và làm việc ở Việt Nam mấy chục năm, Paul Giran rất rành rẽ về con người và tập quán bản xứ, vì vậy mà Tâm lý người An Nam là một bức tranh sinh động và tỉ mỉ về cuộc sống thường của xã hội địa phương. Đồng thời, Paul Giran còn là một chức sắc thuộc chính quyền bảo hộ, vì thế ông không thể tránh khỏi sự thiên kiến đối với các quốc gia kém phát triển hơn. Tuy vậy, ông luôn mang trong mình một bầu nhiệt huyết về công cuộc “khai hóa” viễn xứ, mong đem đến cho các dân tộc xa xôi một cuộc sống giàu sang, no ấm như ở nước nhà, như ông đã viết trong lời tựa của cuốn sách này: “Chúng tôi đâu có chiếm lấy xứ sở này, mà chúng tôi sẽ cải hoá nó. Chúng tôi không làm cho dòng giống này tiêu ma, mà dưới sự điều hành của chúng tôi, dòng giống này chắc chắn sẽ tiến triển về số lượng và về sự giàu sang…”

Trong vai trò học giả, Paul Giran đã cố gắng lập luận một cách khách quan, không ngại phơi bày những lề lối hủ tục của đối tượng nghiên cứu, dù là người An Nam, Trung Hoa, hay Mã Lai. Từ đó giúp độc giả hiểu thêm về con người Việt Nam, đời sống vật chất và tinh thần cũng như tín ngưỡng tâm linh của dân tộc cách nay hơn một thế kỷ từ một góc nhìn khác lạ.

Tác phẩm được chia thành hai phần chính, phần thứ nhất là đại cương về tính cách của dân tộc An Nam, trên cơ sở khảo cứu các nguồn gốc chủng tộc, so sánh với người Mã Lai và Trung Hoa. Phần này cũng xem xét các yếu tố về môi trường vật lý, môi trường nhân văn, để xác định các yếu tố chính góp phần hun đúc nên “tâm hồn An Nam” trải suốt tiến trình lịch sử. Nhìn chung, Paul Giran ghi nhận cả mặt tích cực và tiêu cực trong tính cách An Nam. Nếu ông nói rằng họ dửng dung và vô cảm với nỗi đau của người khác, thì ông cũng không quên bổ sung rằng cá nhân họ là những con người hiền hòa và tĩnh lặng…

Phần thứ hai mở rộng, khảo cứu sự tiến hóa của dân tộc An Nam về mọi mặt trong đời sống: lịch sử, giáo dục, ngôn ngữ, khoa học, hệ thống luân lý… Ở phần này, Paul Giran đã thể hiện quan điểm của một tri thức phương Tây đương thời đối với nền văn hóa Á Đông, tâm thái bảo hộ và “thiện ý khai hóa” tiếp tục được thể hiện ở một số luận điểm. Tác giả phê phán tục thờ cúng anh linh quỷ thần tràn lan, vô lối (đây cũng là điều rất thường gặp ở các dân tộc kém phát triển khác), ông cũng chỉ ra những sự bất toàn về văn tự (chữ Nho).

Tuy nhiên, Paul Giran không nghĩ rằng các hủ tục cần bị bài trừ, lề luật xưa phải được sửa đổi, mà nên xem xã hội An Nam là một chỉnh thể hoàn bị đang hoạt động nhịp nhàng theo cách riêng của nó: “Chúng ta phải tôn trọng chỉnh thể tổ chức xã hội; chúng ta đừng nên đụng đến cả những tín ngưỡng, cả nền lập pháp, cả nền hành chính, cả những tập quán bản địa. Các bánh xe vẫn ổn; cỗ máy còn có thể chạy lâu nữa; sự vận hành của nó vốn là quen thuộc với người dân, họ am tường nó và thậm chí yêu quý ngay cả những sự bất toàn và những khuyết điểm của nó nữa. Cái xấu không phải ở trong cơ chế; nó ở trong sự điều hành đã in hằn xuống đó.”

Như vậy, có thể nói rằng, Tâm lý người An Nam là một nguồn tư liệu khảo cứu phong phú cho bất cứ ai muốn tìm hiểu kỹ hơn về tâm lý người Việt trên cơ sở nghiên cứu về nhân chủng học, đây cũng là một bức tranh sinh động và tỉ mỉ về xã hội An Nam cũng như những điều kiện về tự nhiên và xã hội cách đây hơn một thế kỷ, đồng thời còn là một phép so sánh thú vị về những giá trị và quan niệm khác nhau giữa hai nền văn minh Đông – Tây trên nhiều bình diện.

Tâm lý người An Nam là một nguồn tư liệu khảo cứu phong phú cho bất cứ ai muốn tìm hiểu kỹ hơn về tâm lý người Việt trên cơ sở nghiên cứu về nhân chủng học, đây cũng là một bức tranh sinh động và tỉ mỉ về xã hội An Nam cũng như những điều kiện về tự nhiên và xã hội cách đây hơn một thế kỷ.

 

Về tác giả Paul Giran

[Từ nguồn Annuaire colonial, 1907-1921]

Paul Giran sinh ngày 2 tháng 12 năm 1875 ở Nîmes. Ông học Trường Thuộc địa (Ecole coloniale) ở Pháp, rồi được bổ đi làm việc cho Phủ Toàn quyền ở Đông Dương năm 1899. Đến năm 1901 ông giữ chức Tham biện (Administrateur des services civils), phụ trách công việc hành chính dân sự ở Phủ Toàn quyền. Khoảng từ năm 1907, ông được bổ đi làm Phó Công sứ một số nơi ở Bắc kỳ, trong đó có Kiến An. Tới năm 1913, ông được thăng chức Công sứ (Résident) Phan Rang. Cuối cùng, ông được bổ làm Ủy viên chính phủ (Commissaire du gouvernement) ở Viêng Chăn (Lào) và giữ chức này tới năm 1921.

Paul Giran là tác giả của một số đầu sách khảo cứu về vùng đất và con người Việt Nam, nơi ông làm công chức trong chính quyền cai trị thuộc địa ở Đông Dương trong nhiều năm như: Psychologie du Peuple Annamite (Tâm lý người An Nam), Magie et religion annamites (Bùa chú và Tôn giáo An Nam).

 

Trích đoạn

“Trên hết, người An Nam giữ mối hằn thù thâm sâu đối với bất cứ kẻ ngoại bang nào có thể tới để đánh bật họ ra khỏi tín ngưỡng, tập tục và định chế của họ. Dù cho người Trung Quốc hay người châu Âu đến xâm lăng xứ sở, sai khiến họ nhân danh một người chủ này hay người chủ kia, điều đó chẳng mấy quan trọng đối với họ, chừng nào người ta còn tôn trọng tôn giáo, luật lệ và tập quán của họ.”

“Chúng ta phải tôn trọng chỉnh thể tổ chức xã hội; chúng ta đừng nên đụng đến cả những tín ngưỡng, cả nền lập pháp, cả nền hành chính, cả những tập quán bản địa. Các bánh xe vẫn ổn; cỗ máy còn có thể chạy lâu nữa; sự vận hành của nó vốn là quen thuộc với người dân, họ am tường nó và thậm chí yêu quý ngay cả những sự bất toàn và những khuyết điểm của nó. Cái xấu không phải ở trong cơ chế; nó ở trong sự điều hành đã in hằn xuống đó.”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s