Phù thuật và tín ngưỡng An Nam

Phù thuật và tín ngưỡng An Nam

Dẫn nhập một triết lý văn minh của người An Nam

Paul Giran

(tác giả)

Hiệu CONSTANT

(người dịch)

Lời tựa của Gustave Le Bon

Phù thuật và tín ngưỡng An Nam: dẫn nhập một triết lý văn minh của người An Nam là một tác công trình khảo cứu về tín ngưỡng tôn giáo của người An Nam, được thể hiện trong đời sống tâm linh có gốc gác lâu đời và những sinh hoạt tín ngưỡng phong phú của người bản xứ. Bố cục tác phẩm khá mạch, gồm ba quyển:

Quyển một, điểm qua các ý niệm siêu hình đầu tiên, đây là các khái niệm trừu tượng (Thái Ất, lưỡng nghi, tứ tượng, ngũ hành bát quái, thập can thập nhị chi v.v) cấu thành vũ trụ quan phổ quát của phương Đông;

Quyển hai, Phù thuật, từ các nhân tố cơ bản (tinh, khí, thần, hồn, phách) mà phát triển thành vô vàn các hiện tượng tâm linh, cùng những lối thực hành đa dạng và có phần xa lạ với tâm thức người phương Tây (thờ cúng tổ tiên, quỷ thần, thành hoàng, xã tắc, bùa chú trừ tà, tiêu tai giải hạn, v.v…);

Quyển ba, Tôn giáo, là bước đỉnh điểm trong quá trình phát triển của tín ngưỡng bản xứ, hình thành nên các hệ thống tôn giáo hoàn chỉnh, thường xuyên, và chính thức, thay vì những tập tục riêng lẻ và tự phát vốn có mặt từ xa xưa trong dân gian.

Phù thuật và tín ngưỡng An Nam có lẽ không hẳn là một tác phẩm thuần chất nghiên cứu tôn giáo, mà là “Một dẫn nhập về triết lý văn minh của người An Nam”. Giữa vô vàn những chi tiết đa dạng về tín ngưỡng tâm linh như thế, ta vẫn có thể nhận thấy mục đích chính yếu của tác giả là tìm hiểu về “Tâm hồn An Nam”. Đó là mối quan tâm đến những cảm nghĩ đặc thù góp phần định hình nên các thiết chế xã hội lâu đời và bền chặt ngay từ những đơn vị nhỏ như gia đình, dòng tộc, làng xã, ect. Và mối quan tâm đó, vốn là hợp lý đối với một quan chức trong chính quyền Thuộc địa như Paul Giran, được cụ thể hóa qua một chủ đề quan trọng hàng đầu khi nghiên cứu một nền văn minh bản địa: tín ngưỡng tôn giáo.

Giữa vô vàn những chi tiết đa dạng về tín ngưỡng tâm linh trong sách, bạn đọc vẫn có thể thấy mục đích chính yếu của tác giả là tìm hiểu về Tâm hồn An Nam. Đây chính là mối quan tâm đến việc tìm hiểu những cảm nghĩ đặc thù vốn là cái góp phần định hình nên các thiết chế xã hội lâu đời và bền chặt, bắt đầu từ những đơn vị nhỏ như gia đình, dòng tộc, làng xã. Và mối quan tâm đó, dĩ nhiên rất hợp lý đối với một quan chức trong chính quyền Thuộc địa như Paul Giran, được cụ thể hóa qua một chủ đề quan trọng hàng đầu khi nghiên cứu một nền văn minh bản địa: tín ngưỡng – tôn giáo.

Sau khi đọc xong và gấp sách lại, ta sẽ cảm thấy rõ hơn bao giờ hết tính kiêu căng hão huyền – thậm chí điên khùng – trong những lý thuyết đồng hóa của chúng ta, những lý thuyết muốn biến người bản xứ ở các xứ thuộc địa thành những người giống chúng ta. Tôi mong – mà không dám hy vọng quá nhiều, do những thành kiến còn quá dai dẳng – rằng tác phẩm này của ngài Giran có thể đem đến những đánh giá công bằng hơn cho những ai ít nhiều tham dự hoặc quan tâm đến việc cai trị hoặc quản lý các cơ quan của chúng ta ở hải ngoại.

Gustave Le Bon tác giả Tâm lý học đám đôngTâm lý học dân tộc

Trích:


“Liệu nghiên cứu mà chúng tôi vừa thực hiện có xu hướng chứng minh rằng nền văn minh An Nam chỉ là một sự phản chiếu mờ nhạt của nền văn minh Trung Hoa? Trên thực tế, chẳng phải chúng tôi đã cần tìm đến Trung Hoa để tìm kiếm ý nghĩa và nguồn gốc của đa số những nghi lễ và phong tục được miêu tả đó sao? Nhưng liệu chúng tôi có bỏ lỡ mục tiêu đã đề ra khi bắt đầu thực hiện tác phẩm này không, và, dưới vẻ bề ngoài An Nam, phải chăng chúng tôi kỳ ra chỉ chạm đến được linh hồn và tư duy Trung Hoa?”

 “Chính vì thế chúng tôi tự cho phép coi tín ngưỡng Tam phủ – cùng với rất nhiều khái niệm khác được cho là của Trung Hoa – như là một sản phẩm độc đáo của tư duy tôn giáo An Nam.

Vậy là chúng tôi đã không lầm, và đó chính là cái hồn An Nam mà chúng tôi đã tìm thấy dưới những vẻ bề ngoài xa lạ bao quanh xứ sở này.”

Paul Giran sinh ngày 2 tháng 12 năm 1875 ở Nîmes. Ông học Trường Thuộc địa ở Pháp, rồi được bổ đi làm việc cho Phủ Toàn quyền ở Đông Dương năm 1899. Đến năm 1901 ông giữ chức Tham biện, phụ trách công việc hành chính dân sự ở Phủ Toàn quyền. Khoảng từ năm 1907, ông được bổ đi làm Phó Công sứ một số nơi ở Bắc kỳ, trong đó có Kiến An. Tới năm 1913, ông được thăng chức Công sứ Phan Rang. Cuối cùng, ông được bổ làm Ủy viên chính phủ ở Viêng Chăn (Lào) và giữ chức này tới năm 1921. (Nguồn: Annuaire colonial, 1907-1921)

Các tác phẩm: 

  • Tâm lý người An Nam (Psychologie du peuple annamite, 1904)
  • Phù thuật và tín ngưỡng An Nam (Magie et religion annamites, 1912)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s