Hagakure – Luận đàm về cốt tủy võ sĩ đạo

Hagakure

Luận đàm về cốt tủy võ sĩ đạo

Yamamoto Tsunetomo

“Đạo của người võ sĩ được nhìn thấy trong sự chết!”

Hagakure nói lên rằng đời sống là một tổng thể phải có cái chết thì mới hoàn chỉnh; sống và chết liên kết chặt chẽ với nhau, cái chết càng cao quý thì sự sống càng đẹp đẽ. Hơn nữa, cái chết cao quý là kết quả của một đời người sống mà như đã chết.”

“Chúa Katsushige tuyên bố, “Những người xuất thân bần hàn không bao giờ được quên quá khứ của mình.” Ngài cũng nói: “Đặt quá khứ ở phía trước, sao cho anh không để nó lại đằng sau mà quên đi anh từ đâu đến.”

Tư tưởng võ sĩ đạo trong Hagakure khiến cuốn sách này liên tục lọt vào các bảng bình chọn các cuốn sách làm thay đổi cuộc đời!

*

Tác giả cuốn sách này, võ sĩ Yamamoto Tsunetomo là samurai phụng sự suốt đời dưới quyền chỉ huy của lãnh chúa phiên Saga là tướng quân Nabeshima Mitsushige. Khi lãnh chúa Nabeshima qua đời vào năm 1700, Yamamoto Jōchō không được phép tuẫn tử để chết theo chủ tướng nên ông chọn cách tuẫn tử về mặt xã hội là đi ở ẩn. Trong thời gian ở ẩn, ông đã truyền lại cho hậu thế tư tưởng về võ sĩ đạo của mình qua cuốn sách Hagakure.

Ngay từ lúc ra đời, Hagakure bị cẩn tắc xem là “sách cấm”, chỉ lưu hành kín trong giới võ sĩ của phiên Saga. Thế nhưng suốt hai thế kỷ sau đó, tư tưởng của cuốn sách đã âm thầm lan tỏa trong lòng nước Nhật Bản phong kiến và từ đó góp phần hình thành đế quốc Nhật Bản quân phiệt có tầm vóc thế giới. Hagakure được phổ biến rộng rãi ở Nhật vào thời kỳ trước Chiến tranh thế giới thứ hai. Sau khi Nhật Bản thua trận năm 1945, cuốn sách một lần nữa bị cấm đoán do bị “hiểu sai” là kích động chủ nghĩa quân phiệt.

Continue reading Hagakure – Luận đàm về cốt tủy võ sĩ đạo

Những tù nhân của địa lý

Những tù nhân của địa lý

Prisoners of Geography

Tim Marshall

(tác giả)

Ý thức hệ có thể đến rồi đi, nhưng các yếu tố địa chính trị sẽ tồn tại mãi. Có thể tóm tắt tinh thần cuốn sách này trong câu nói này của Tim Marshall tác giả cuốn sách Những tù nhân của địa lý. Địa lý do thiên nhiên tạo sinh, nhưng đường biên giới là do nhân tạo. Các quốc gia bị cầm tù trong thế địa-chính trị của mình, nơi địa lý xung đột với ý thức hệ, tôn giáo và sắc tộc. Sự vẫy vùng của các quốc gia bị mắc kẹt, sự tung hoành của các quốc gia được ưu đãi về địa lý, tầm nhìn của các nhà lãnh đạo, khát vọng của các dân tộc, đã gây ra những vấn đề có tính xung đột từ khu vực đến toàn cầu.

Những tù nhân của địa lý: 10 tấm bản đồ bạn cần nắm để hiểu về địa chính trị là một bức tranh dễ hiểu, tuy không đơn sắc, để bạn đọc nắm được những gì nằm sau vị thế của các quốc gia, từ cường quốc hòa bình và thịnh vượng đến những nước nghèo suốt ngày sống trong bom đạn. Đó là Địa-Chính-Trị. Địa chính trị không giúp giải thích trọn vẹn và thấu đáo quan hệ quốc tế (chính trị, quân sự, kinh tế) nhưng nó giúp bạn đọc dễ hiểu hơn những gì đã và đang diễn ra suốt thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21.  

Những tù nhân của địa lý còn là một bức tranh toàn cảnh về tình hình chính trị thế giới. Qua mười chương sách (Nga, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Tây Âu. châu Phi, Trung Đông, Ấn Độ và Pakistan, Triều Tiên và Nhật Bản, châu Mỹ Latin, Bắc Cực), Tim Marshall muốn triển khai một luận điểm chủ đạo rằng: các quyết sách chính trị trên thế giới bị giới hạn bởi các nhân tố địa lý như núi non, sông ngòi, biển cả, và tài nguyên thiên nhiên; địa lý đã góp phần quan trọng việc định hình nên các quốc gia và các vùng lãnh thổ, hình thức và vị thế chính trị của họ.

Continue reading Những tù nhân của địa lý

Luận ngữ và Bàn tính

Luan ngu va ban tinh_5

Luận ngữ và bàn tính

Sự kết hợp giữa đạo xử thế và triết lý kinh doanh

Hay cách giàu chân chính và bền vững

Shibusawa Eiichi – cha đẻ của triết lý kinh doanh Nhật Bản hiện đại, người đã từ bỏ chốn quan trường để dấn thân vào thương nghiệp và đã có đóng góp không nhỏ vào công cuộc Minh Trị Duy tân.

Luận ngữ – tác phẩm kinh điển bàn về đạo đức, tu dưỡng bản thân của phương Đông. Bàn tính – vật dụng thiết yếu của thương nhân xưa và cũng có thể được xem là một ẩn dụ của hoạt động kinh doanh.

Luận ngữ và bàn tính là hình tượng biểu thị sự kết hợp giữa đạo xử thế và triết lý kinh doanh, cũng là tôn chỉ suốt cuộc đời của Shibusawa, trải mấy chục năm tâm huyết với thực nghiệp.

Luận ngữ và bàn tính chính là tôn chỉ cho suốt cuộc đời của Shibusawa Eiichi, tìm cách điều hòa, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư tưởng và triết lý trong sách Luận ngữ – cuốn sách được coi là hàng đầu về đạo đức, tu dưỡng bản thân của phương đông, với chiếc bàn tính – được coi là vật dụng không thể thiếu của người làm thương nghiệp. Từ xưa đến nay nhiều người luôn có một quan niệm rằng những người theo thương nghiệp, buôn bán để làm giàu đều là phường gian dối, trí trá. Thế nhưng với những trải nghiệm trong mấy chục năm dấn thân theo thực nghiệp, Shibusawa khẳng định rằng người làm thương nghiệp luôn cần phải có đạo đức và người có đạo đức hoàn toàn có thể làm giàu, và sự giàu sang đạt được nhờ đạo đức sẽ bền vững và lâu dài hơn.

Triết lý kinh doanh của ông là – Kinh doanh phải vì sự phồn vinh thịnh vượng của quốc gia chứ không nên chỉ vì sự giàu sang phú quý của bản thân. – Kinh doanh phải gắn liền với đạo đức, với nhân nghĩa, với chữ tín… thì hoạt động kinh doanh mới ổn định, sự giàu sang đạt được mới vững bền. – Kinh doanh mang lại tiền tài của cải rồi tiền tài của cải đó phải phục vụ cho ý nghĩa nhân sinh, cho các hoạt động công cộng nhằm mang lại lợi ích cho đông đảo quần chúng nhân dân.

Continue reading Luận ngữ và Bàn tính

Khám phá nhà kinh tế học trong bạn

DSC06390

Khám phá nhà kinh tế học trong bạn

Áp dụng các nguyên lý kinh tế vào cuộc sống thường nhật

 Discover Your Inner Economist

Use Incentives to Fall in Love, Survive Your Next Meeting, and Motivate Your Den tist

 Tác giả: Tyler Cowen

“Tiền không thể mua được mọi thứ” hẳn nhiên là một sáo ngữ. Nhưng tác giả tập sách này, Tyler Cowen, Giáo sư kinh tế tại Đại học George Mason, muốn khai triển lời xác quyết đó trong vô vàn những tình huống cụ thể: Khi nào có thể dùng tiền làm phương tiện, khi nào thì không? Quy chế thưởng phạt có ưu nhược điểm gì? Nói tóm lại, làm thế nào để vận dụng kiến thức và các nguyên lý kinh tế học vào cuộc sống thường nhật sao cho thật khéo léo, tinh tế và hiệu quả. Quá trình đó, theo Tyler Cowen, được gọi là Khám phá Nhà kinh tế học trong bạn.

Thông qua cuốn sách Khám phá Nkinh tế học trong bạn, Cowen – một trong những nhà kinh tế học hàng đầu nước Mỹ – sẽ nói với bạn cách để ứng dụng những nguyên lý kinh tế vào cuộc sống, ngay cả trong những tình huống bạn không ngờ tới nhất.

Lý thuyết kinh tế học nói gì về những việc rất đời thường, mà chúng ta gặp mỗi ngày? Ví dụ đi ăn thì chọn món gì trên thực đơn? Hay làm sao để thu hút người bạn đời hoàn hảo? Hoặc đi họp mà gặp những kẻ lắm lời, ta nên làm gì? Hay đơn giản là ứng xử thế nào ra sao với nha sĩ của mình?

Được viết với một giọng điệu mỉa mai đáo để và cũng đầy hài hước, qua các chương như “Làm thế nào để kiểm soát thế giới, những nguyên tắc căn bản” và “Làm thế nào để kiểm soát thế giới, hãy biết điểm dừng”, Tyler Cowen sẽ tiết lộ những nguyên tắc kinh tế bí mật đằng sau những tình huống xảy ra trong cuộc sống và giúp bạn có được nhiều hơn những gì bạn thật sự muốn.

Sự khích lệ chính là cốt lõi để tiếp cận thế giới từ góc độ kinh tế, nhưng không phải khích lệ chỉ luôn đơn là đưa thêm tiền. Thực tế, tiền đôi khi làm người ta thoái chí. Cowen lý giải, ví dụ, tại sao việc trả tiền cho những đứa trẻ của bạn để chúng rửa chén đĩa sẽ không có hiệu quả. Một số dạng khác của sự khích lệ – ví dụ đảm bảo rằng thành viên trong gia đình bạn biết họ sẽ được nể phục nếu họ tôn trọng bạn – lại có thể thành công. Các dạng khích lệ khác không dùng đến tiền? Nếu bạn không muốn thấy một kẻ lười biếng trong buổi họp, hãy thử yêu cầu mọi người cùng làm việc trong trạng thái đứng. Những điều khích lệ nào có tác động sâu sắc, chẳng hạn như cảm giác tự hào về công việc hay một nụ cười thoáng qua của người ta yêu thương, sẽ là động lực quyền năng nhất, ngay cả khi chúng được áp dụng song song với những phần thưởng trần tục hơn như tiền, hay thức ăn miễn phí. Continue reading Khám phá nhà kinh tế học trong bạn

Nghệ Thuật Huế – Nơi Đông Tây hội ngộ

DSC06384

Bạn đang cầm trên tay cuốn Nghệ thuật Huế [L’Art à Hué], tác phẩm của Léopold Cadière (1869-1955) nhà Việt Nam học hàng đầu, chủ bút của tập san B.A.V.H [Bulletin des Amis du Vieux Hué, Tập san Những người bạn Cố đô Huế], một trong những tạp chí nghiên cứu Việt Nam hay nhất Đông Dương nửa đầu thế kỷ 20.

Nhắc đến Léopold Cadière, người đã dành hơn 63 năm cuộc đời mình để nghiên cứu về Việt Nam, ta không khỏi bị choáng ngợp với những công trình khảo cứu của ông trên đủ mọi phương diện như văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng, gia tộc, ngôn ngữ, địa lý, khảo cổ học, dân tộc học, nghệ thuật… Trong đó tác phẩm nổi danh của ông về nghệ thuật dĩ nhiên là Nghệ thuật Huế.

Nguyên uỷ L’Art à Hué là chuyên khảo số 1 Janv-Mars, năm 1919 của B.A.V.H về nghệ thuật kinh đô Huế. Song, với hơn 200 phụ bản tranh, ảnh, đồ hoạ tái hiện chân thực nghệ thuật tạo tác của họa công, của nghệ nhân Huế đương thời, tác phẩm đã vượt quy mô một khảo cứu tạp chí mà trở thành một công trình độc lập có giá trị vượt thời gian. Thực vậy, ta có thể nói mà không sợ quá đà rằng đây chính là một tuyển tập khá toàn vẹn và giàu có các mô típ, hoạ tiết của nghệ thuật kinh đô Huế và các tỉnh phụ cận của văn minh Việt Nam xưa. Chỉ riêng với nguồn tư liệu dồi dào, độc sáng, được phân loại và và nhận xét rành rẽ, tôi đã có thể nhất trí với đánh giá của học giả Vương Hồng Sển rằng Nghệ thuật Huế là một trong những số chuyên đề hay nhất của B.A.V.H.

Lật giở những trang khảo cứu tỉ mỉ và cẩn trọng của linh mục Cadière đáng kính, những dòng chữ trăn trở về hồn xưa xứ An Nam của Edmond Gras nhân viên ngân khố Trung kỳ, xem những trang họa tiết hồi văn, hoa điểu, muông thú… được đồ lại, hoạ lại tài tình và sống động bởi những nghệ nhân địa phương thời bấy giờ như các họa công Nguyễn Văn Nhơn, Tôn Thất Sa, Lê Văn Tùng, Trần Văn Phềnh… tôi tưởng như được sống lại trong một thế giới khác, thưởng thức được cả tài khéo lẫn phong vị của một nền văn hoá khác. Continue reading Nghệ Thuật Huế – Nơi Đông Tây hội ngộ