Triết Biếm và Cách mạng công nghiệp 4.0

cropped-biem-hoa.pngMấy tháng gần đây nhiều người nổi tiếng, bao gồm cả các lãnh đạo doanh nghiệp và cao hơn nữa, đề cập đến một thứ rất thời thượng: Cách mạng công nghiệp 4.0.

Như mọi người cũng đã biết, nền công nghiệp hiện đại khởi nguồn từ cuộc cách mạng thay sức người bằng sức máy. Lúc đầu là máy hơi nước, sau là động cơ đốt trong, và gần đây là động cơ điện. Đây là cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên, còn gọi theo kiểu phiên bản phần mềm là cách mạng 1.0.

Sau đó còn nhiều cuộc cách mạng khác, có thể tóm lược đại khái: dây chuyền sản xuất hàng loạt (mass production, tức 2.0) rồi đến tự động hóa (automation, tức 3.0). Đến nay tạm được coi là đang bắt đầu cách mạng 4.0. Trong cuộc cách mạng này thì robotics (một hình thức tự động hóa ở level max) được kết hợp với trí tuệ nhân tạo (artificial intelligence, viết tắt là AI).

Trí tuệ nhân tạo từ khía cạnh công nghệ, thì hoàn toàn là … công nghệ. Nó là học máy (machine learning), là học sâu (deep learning), là dữ liệu lớn (big data). Nói chung là liên quan đến thuật toán, lập trình, và các bộ vi xử lý.

Continue reading Triết Biếm và Cách mạng công nghiệp 4.0

Advertisements

Nỗi lo âu về địa vị

DSC05101Hôm nay Nhã Nam Kinh Tế nói sơ qua về cuốn sách khá “quái” của triết gia Alain de Botton mà Nhã Nam vừa xuất bản: Nỗi Lo Âu Về Địa Vị (Status Anxiety), Alain de Botton, Trần Quốc Tân dịch.

Địa vị xã hội là cái khá kỳ quặc. Nó vô hình mà rất hữu hình. Có người cả đời thèm khát địa vị, địa vị xã hội của họ cao đến thế nào họ cũng không thỏa mãn. Có người dù bất kể mình ở địa vị xã hội nào cũng suốt ngày ghen tị với địa vị của người khác. Tức là, trừ khi bạn thờ ơ với địa vị xã hội, thì nói chung là bạn sẽ sống với nỗi lo âu về địa vị xã hội.

Cuộc đời có thăng có trầm, có lên voi xuống chó, có lúc nọ lúc kia. Ai cũng hiểu chuyện này. Nhưng có một thứ khó hiểu hơn nhiều: quan niệm về địa vị xã hội cũng thay đổi theo năm tháng. Thế mới đáng sợ.

Xưa thì “xướng ca vô loài”, nay thì xướng ca sướng cả loài, làm nghề ca sĩ, là ngôi sao, giờ bỗng nhiên nhiên là ước mơ không chỉ của các bạn trẻ, mà còn của bao ông bố bà mẹ bắt con mình đi thi các cuộc thi tài năng.

Continue reading Nỗi lo âu về địa vị

Tại sao trang thương mại điện tử của Alibaba có tên là Taobao

ebook-ti-phu-khung-jack-ma-va-de-che-alibaba-full-prc-pdf-epub-azw3Nhã Nam Kinh Tế đang biên tập một cuốn sách tên là Team Genius. Cuốn sách này khá dày, nhưng chỉ nói về một vấn đề: làm sao xây dựng được các nhóm làm việc (team) có hiệu suất cao, thậm chí đạt được ngưỡng xuất sắc.

Tại sao lại cần cả một cuốn sách chỉ để nói về việc xây dựng nhóm làm việc (team building). Đó là bởi tất tần tật các công ty trên thế giới đều phải dựa vào team. Các công ty nhỏ thì chỉ có một vài team nhỏ, thậm chí chỉ có một team chừng 7 người. Các công ty lớn như Apple cũng cần xây dựng các team đặc nhiệm để phát triển sản phẩm mới (ví dụ team phát triển sản phẩm iPhone). Các công ty khởi nghiệp (start-up) lại càng cần xây dựng từ các team nhỏ tối ưu hóa, để lớn dần lên qua các vòng gọi vốn. Cuốn sách đi chi tiết đến tận quy mô team phù hợp với từng vòng gọi vốn. Ví dụ series A thì cần bao nhiêu người, series B, C thì cần bao nhiêu team, mỗi team bao nhiêu người, và tại sao. Và đến quy mô nào thì nên IPO.

Trong lúc đợi cuốn sách Team Genius được xuất bản, các bạn có thể tham khảo vai trò của team trong một công ty lớn: công ty Alibaba. Trong cuốn sách “Tỷ phú khùng Jack Ma và đế chế Alibaba” có nhiều mẩu chuyện liên quan đến việc này:

Taobao là trang bán lẻ trực tuyến của Alibaba tức là của tỷ phú Jack Ma (Mã Vân).

Continue reading Tại sao trang thương mại điện tử của Alibaba có tên là Taobao

Mùa thu vàng những câu đố Mát-xcơ-va – Nguyễn Quốc Khánh

nhung_bai_toan_do_Matxcova01“Những câu đố Mát-xcơ-va” gồm 359 bài toán được tuyển chọn kỹ lưỡng công phu, với những hình minh họa trực quan sinh động, cùng lối kể chuyện lôi cuốn và đầy thú vị của tác giả. (Tác giả: Boris Kordemsky, dịch giả: Vi Bích).

Thuở nhỏ, trong nhà tôi có một tủ sách gia đình rất xinh. Đó là tủ sách mà bố tôi tự tay đóng tặng mẹ tôi, trong đó xếp đủ thứ sách của cả hai người. Tôi đã lớn lên với những tác phẩm Nga thật đẹp đẽ, giàu triết lý nhưng vẫn khoáng đạt và đặc biệt là đầy nhân hậu.

Giữa những Truyện núi đồi và thảo nguyên, giữa những Bông hồng vàng và bình minh mưa, giữa những Anh béo và anh gầy, giữa những Đêm trước cha và con, tôi đã lớn lên một cách đầy hạnh phúc.

Thời ấy hình như ai cũng yêu thích việc học toán. Và có vẻ ngày nay cũng vậy, không đứa trẻ nào lại không bắt đầu cuộc hành trình vạn dặm của mình với toán học bằng những bài toán đố, với hàng giờ đồng hồ loay hoay với những que tính, kéo và giấy, những viên bi, với thước thẳng và ê kê, thậm chí với cả những dụng cụ cơ học quái đản để vẽ ra những hình thù đẹp đẽ lạ lùng.

Tôi không thể nhớ chính xác mình đã biết câu đố logic với ba vị thần từ bao giờ, rằng Thần nói thật luôn nói thật, Thần nói dối luôn nói dối, và Thần hay đùa lúc nói thật lúc nói dối.  Đứa trẻ con nào thời đó lại không biết tới những câu đố ấy. Vậy nên, đọc Những bài toán đố Mátxcơva của Kordemsky, tôi tìm lại được sự rung động không thể cưỡng lại được của các câu đố vui như vậy. Continue reading Mùa thu vàng những câu đố Mát-xcơ-va – Nguyễn Quốc Khánh

Sử ký: thiên cổ kỳ thư – Thanh Khê

su-ky_3_

Tư Mã Thiên tự Tử Trường, làm Thái sử lệnh thời nhà Hán, được tôn là sử thánh của Trung Hoa. Lên mười đã thông thuộc nhiều kinh sử văn chương, hai mươi tuổi đã theo cha du hành tứ hải. Giữa thời buổi nghề viết văn viết sử bị “Chúa thượng đùa bỡn, nuôi như bọn con hát”, còn “Thế tục thì vẫn coi thường”, mà cha con họ Tư Mã vẫn ôm mộng làm Chu Công, Khổng Tử. Mới thấy, đó không phải là lối tư duy lọc lõi của kẻ thức thời.

Sinh thời thân phụ ông cũng làm sử quan, nhưng mộng lớn dở dang, trước khi qua đời đành gửi gắm lại cho con trai. Chí lớn, tâm hồn phóng khoáng là thế, mà tính tình cương trực, thân cô thế côi. Đến nỗi phải chịu cung hình, đứng ngang hàng với đám hoạn quan, nỗi nhục lớn nhất đối với bậc chính nhân quân tử. “Thân thể tàn phế, uất ức một mình chẳng biết tỏ cùng ai”, cực chẳng đã bèn nuốt hận mà sống, lặng lẽ biên chép thế sự, gửi cho hậu thế. Bởi vậy mà Sử ký của họ Tư Mã mang tầm vóc của ngàn năm, chứ không phải thứ tham vọng công danh đương thế, cũng chẳng phải lời lẽ bợ đỡ quân vương.

Nói về tầm vóc của Sử ký, khó mà gói gọn trong một vài lời được. Lỗ Tấn bảo “một tập Ly Tao không vần”. Quách Mạt Nhược lại đánh giá đây là bản tổng kết văn hóa Trung Quốc lần thứ hai, công lao so với Khổng Tử thì “không hơn không kém”. Sử ký đồ sộ, trước nay chỉ có vài bản tuyển dịch vào Việt văn. Nên nỗ lực dịch trọn bộ của công ty sách Nhã Nam, có thể nói là lần đầu tiên.

Đó cũng là điều dễ hiểu. Vì trong số 5 phần của Sử ký, Bản kỷ phần nhiều là huyền sử, hoặc nếu không cũng thuộc một thời quá vãng xa xôi, khó gợi nên niềm hứng khởi. Biểu, Thư tuy hệ thống, công phu nhưng e không hợp với tính giải trí đơn thuần. Có chăng là Thế gia, và Liệt truyện, các phần dài nhất, và hấp dẫn nhất đối với đông đảo độc giả. Chi tiết bài viết này xin được dành cho phần Liệt truyện quyển thượng, phần mới nhất vừa được ra mắt của bộ Sử ký. Continue reading Sử ký: thiên cổ kỳ thư – Thanh Khê

Phong cách sử Tạ Chí Đại Trường – Tùng Phong

chuyen phiem su hoc.u335.d20160712.t112657Nhân dịp mới đây Công ty Sách Nhã Nam cho xuất bản và phát hành cuốn sách Chuyện phiếm sử học – tập hợp ghi chép đa dạng những năm cuối đời của Tạ Chí Đại Trường. Bài viết này như một lời tri ân đối với Tạ Chí Đại Trường, với những gì ông đã đóng góp cho giới sử học trong và ngoài nước.

Tạ Chí Đại Trường sinh ngày 21-6-1938 tại Nha Trang, quê gốc ở Bình Định. Ông bắt đầu công việc nghiên cứu sử liệu Việt Nam từ trước 1975. Các công trình của ông được giới sử học trong và ngoài nước đánh giá cao, không phải chỉ bởi sự công phu, cẩn thận, tỉ mỉ khi xử lý tư liệu mà quan trọng hơn là cách nhìn nhận, đánh giá của ông về lịch sử Việt Nam có rất nhiều điều mới mẻ, nhiều kiến giải quan trọng, tạo nên một “phong cách sử học” riêng. Có thể kể đến một vài tác phẩm tiêu biểu của ông được xuất bản ở Việt Nam gần đây như Những bài dã sử Việt (2009), Người lính thuộc địa Nam Kỳ 1861 – 1945 (2011), Lịch sử nội chiến ở Việt Nam từ 1771 đến 1802 (2012), và Thần, người và đất Việt (2014).

Đọc các bài viết, tác phẩm của Tạ Chí Đại Trường, người đọc thấy ở đó một giọng văn nghiêm túc, câu chữ khúc chiết mà cô đọng, ngôn từ chuẩn xác mà phong phú. Cùng cách viết khi thì châm biếm sâu cay, lúc lại hóm hỉnh dí dóm. Dựa trên nguồn sử liệu quốc sử chính thống cùng các tư liệu liên ngành, qua góc nhìn mới mẻ, không đi theo lối mòn của các sử gia thời xưa hoặc chịu ảnh hưởng của chính trị, các tác phẩm của ông gần gũi, đi vào những vấn đề vô cùng “gai góc” hoặc rất đỗi “bình dị”. Từ chuyện nội chiến ở Việt Nam giai đoạn 1771-1802 đến hình ảnh người lính Nam kỳ 1861-1945, đến chuyện sex qua các triều đại và quyền lực của đồng tiền, thần tiền.

Trở lại với tác phẩm gần đây nhất của ông là Chuyện phiếm sử học, ở đó có những bài viết đã từng xuất bản, những bài viết mà ông vô cùng tâm đắc, trong đó có “Sex và triều đại”. Sex là chuyện bình thường, là thứ thuộc về bản chất của con người. Continue reading Phong cách sử Tạ Chí Đại Trường – Tùng Phong

Petrus Ký Nỗi oan thế kỷ – Tùng Phong

XE4R2313Từng được đánh giá là “thần đồng”, nhà “bác ngữ học” thông thạo 26 thứ tiếng, tấm gương về khả năng tự học, còn được Le Biographe vinh danh là một trong 18 văn hào thế giới trong năm, thế nhưng trải hơn trăm năm, chịu sự chi phối của bối cảnh lịch sử, cuộc đời của Trương Vĩnh Ký cũng lắm thăng trầm, có lúc ông được vinh danh, có khi lại bị phê phán.

Petrus Ký tức Trương Vĩnh Ký sinh ngày 6/12/1837 tại họ đạo Cái Mơn, thuộc xã Vĩnh Thanh, tổng Minh Lý, huyện Tân Minh, tỉnh Vĩnh Long, nay là huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre. Năm 21 tuổi đoạt giải thưởng của Thống đốc Anh (Thuộc địa Mã Lai) cho luận văn viết bằng tiếng Latin khi đang theo học tại Đại chủng viện Penang. Năm 26 tuổi làm phiên dịch cho sứ đoàn Phan Thanh Giản qua Paris thương thuyết với triều đình Napoléon III. Trong chuyến đi này Trương Vĩnh Ký nhận viết bài báo khoa học cho tạp chí Hội Địa lý Paris, trở thành hội viên thông tấn của Hội Nhân chủng học Pháp. Năm 32 tuổi làm chủ bút người Việt đầu tiên của tờ Gia Định báo (tờ công báo bằng chữ quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam). Năm 39 tuổi được làm hội viên Hội Á châu (Société Asiatique). Cũng năm này Trương Vĩnh Ký là người Việt Nam duy nhất được cử vào làm thành viên Hội đồng thị xã Sài Gòn (Conseil de la commune de Saigon). Trương Vĩnh Ký đã dịch, soạn, viết ra hàng trăm tác phẩm thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau trong suốt cuộc đời.

Chính bởi một Trương Vĩnh Ký, một người con Nam Bộ chính gốc, nhiều tài năng nhưng cũng lắm bấp bênh trong cuộc đời, mà học giả Nguyễn Đình Đầu – một nhà nghiên cứu nổi tiếng trong lĩnh vực địa lý học lịch sử Việt Nam hiện nay – đã dày công nghiên cứu về Petrus Ký, thu thập được nhiều tư liệu về Trương Vĩnh Ký trong Thư viện Hội Nghiên cứu Đông Dương (Société des Études indochinoises), Trung tâm lưu trữ Hội Thừa sai Paris (Société des Missions étrangères de Paris), đồng thời cũng đã dịch, chú thích, xuất bản một số tác phẩm của Trương Vĩnh Ký như Cổ Gia Định phong cảnh vịnh, Gia Định thất thủ, Kim Gia Định phong cảnh vịnh, Tiểu giáo trình địa lý Nam Kỳ, Ký ức lịch sử về Sài Gòn và vùng phụ cận. Trên cơ sở chuẩn bị nhiều năm, học giả Nguyễn Đình Đầu xuất bản một công trình như một hồ sơ Trương Vĩnh Ký mang tên Petrus Ký – Nỗi oan thế kỷ.

Là một bộ hồ sơ tái hiện gần như đầy đủ về cuộc đời, con người, sự nghiệp, những khen chê, ca tụng phê phán về một nhà bác học hàng đầu Việt Nam được thế giới vinh danh từ rất sớm. Lần theo từng trang hồ sơ, người đọc sẽ có cơ hội tiếp cận với rất nhiều tư liệu mới về thân thế và cuộc đời của Trương Vĩnh Ký. Continue reading Petrus Ký Nỗi oan thế kỷ – Tùng Phong