[Trích] Nỗi lo âu về địa vị

DSC05101Tương truyền là khi Napoleon ở đỉnh cao quyền lực, ông đã ra lệnh cho cảnh sát trưởng đóng cửa tất các tờ báo châm biếm ở Paris và không dung túng cho bất cứ họa sĩ nào vẽ ông theo kiểu biếm họa. Đồng thời còn chi tiền để họa sĩ vẽ tranh ca ngợi mình.

Tuy nhiên, một họa sĩ biếm ở nước Anh tên là James Gillary đã vẽ bức tranh “Đám rước đăng quang hoàng đế nước Pháp” chế giễu Napoleon rất nặng nề. Napoleon ra lệnh bỏ tù không cần xét xử những ai nhập khẩu bản sao bức tranh này vào Pháp, đồng thời phản đối tác giả tranh thông qua đường ngoại giao. Thậm chí dọa nếu xâm lược nước Anh sẽ đích thân đi tìm họa sĩ.

Tại sao Napoleon phản ứng thái quá như vậy? Trong cuốn “Nỗi lo âu về địa vị” của Alain de Botton có giải thích thế này: Continue reading

Advertisements

Nỗi lo âu về địa vị

DSC05101Hôm nay Nhã Nam Kinh Tế nói sơ qua về cuốn sách khá “quái” của triết gia Alain de Botton mà Nhã Nam vừa xuất bản: Nỗi Lo Âu Về Địa Vị (Status Anxiety), Alain de Botton, Trần Quốc Tân dịch.

Địa vị xã hội là cái khá kỳ quặc. Nó vô hình mà rất hữu hình. Có người cả đời thèm khát địa vị, địa vị xã hội của họ cao đến thế nào họ cũng không thỏa mãn. Có người dù bất kể mình ở địa vị xã hội nào cũng suốt ngày ghen tị với địa vị của người khác. Tức là, trừ khi bạn thờ ơ với địa vị xã hội, thì nói chung là bạn sẽ sống với nỗi lo âu về địa vị xã hội.

Cuộc đời có thăng có trầm, có lên voi xuống chó, có lúc nọ lúc kia. Ai cũng hiểu chuyện này. Nhưng có một thứ khó hiểu hơn nhiều: quan niệm về địa vị xã hội cũng thay đổi theo năm tháng. Thế mới đáng sợ.

Xưa thì “xướng ca vô loài”, nay thì xướng ca sướng cả loài, làm nghề ca sĩ, là ngôi sao, giờ bỗng nhiên nhiên là ước mơ không chỉ của các bạn trẻ, mà còn của bao ông bố bà mẹ bắt con mình đi thi các cuộc thi tài năng.

Continue reading

Nỗi lo âu về địa vị – Alain de Botton

Tiểu luận dưới đây trích từ Status Anxiety (Nỗi lo âu về địa vị) của Alain de Botton. Bản tiếng Anh (2004), bản tiếng Việt của Trần Quốc Tân.

 

Chuyện thứ hai: Địa vị cũng có hàm ý đạo đức

 

Tâm điểm trong tư tưởng Kitô giáo truyền thống tuyên bố rằng địa vị không mang ý nghĩa đạo đức. Jesus là con người hiển hách nhất, nhưng ngài từng là thợ mộc. Pilate, vốn là một chức sắc có vai vế của đế chế,  là một kẻ có tội[1]: chỉ riêng sự không phù hợp này đã chứng tỏ địa vị một người trong thang bậc xã hội không phản ánh những phẩm chất thực sự của anh ta hay cô ta. Người ta có thể thấy một cá nhân thông minh, tử tế, tháo vát, nhanh nhẹn và sáng tạo phải lau sàn nhà, và một kẻ lẹm cằm[2], băng hoại, fin de race[3], sa đích[4] và xuẩn ngốc lại đang cai trị một quốc gia.

Việc xác quyết về sự tách rời giữa thứ bậc và giá trị thực chất thật khó mà bác bỏ được khi mà ở các xã hội phương Tây, từ nhiều thế kỷ qua vị trí đã được phân bổ dựa theo huyết thống hay các mối quan hệ gia đình hơn là tài năng, một thông lệ đã gây ra hệ quả là nhiều thế hệ vua không có năng lực cai trị, những lãnh chúa không thể quản lý địa sản của chính mình, những thống lĩnh không thể hiểu những điều phức tạp của trận đánh, những nông dân còn thông thái hơn chủ nhân và những tỳ nữ hiểu biết nhiều hơn nữ chủ.

Khuôn mẫu trên đứng vững cho đến giữa thế kỷ 18, khi những tiếng nói đầu tiên bắt đầu chất vấn nguyên tắc cha truyền con nối. Những người cha có thực sự khôn ngoan khi luôn để con trai họ thừa hưởng việc kinh doanh mà không xem xét đến trí thông minh của chúng? Những đứa trẻ của hoàng gia có nhất thiết phù hợp nhất để vận hành đất nước? Để thấy rõ sự điên rồ của nguyên tắc này, ta đặt sự so sánh vào một lĩnh vực của đời sống, nơi từ lâu một hệ thống trọng nhân tài đã được củng cố và chấp nhận bởi ngay cả những người cổ suý mạnh mẽ nhất đặc quyền cha truyền con nối: văn học. Khi chọn một cuốn sách, điều quan trọng là văn chương có hay không, chứ không phải bố mẹ tác giả nổi tiếng hay giàu có. Một người cha có tài không đảm bảo cho một thành công về văn chương, cũng như người cha bất tài đối với một thất bại. Vậy tại sao không áp dụng phương pháp đánh giá khách quan ấy vào việc bổ nhiệm trong đời sống chính trị hay kinh tế?

Continue reading