Phù thuật và tín ngưỡng An Nam

Phù thuật và tín ngưỡng An Nam

Dẫn nhập một triết lý văn minh của người An Nam

Paul Giran

(tác giả)

Hiệu CONSTANT

(người dịch)

Lời tựa của Gustave Le Bon

Phù thuật và tín ngưỡng An Nam: dẫn nhập một triết lý văn minh của người An Nam là một tác công trình khảo cứu về tín ngưỡng tôn giáo của người An Nam, được thể hiện trong đời sống tâm linh có gốc gác lâu đời và những sinh hoạt tín ngưỡng phong phú của người bản xứ. Bố cục tác phẩm khá mạch, gồm ba quyển:

Quyển một, điểm qua các ý niệm siêu hình đầu tiên, đây là các khái niệm trừu tượng (Thái Ất, lưỡng nghi, tứ tượng, ngũ hành bát quái, thập can thập nhị chi v.v) cấu thành vũ trụ quan phổ quát của phương Đông;

Quyển hai, Phù thuật, từ các nhân tố cơ bản (tinh, khí, thần, hồn, phách) mà phát triển thành vô vàn các hiện tượng tâm linh, cùng những lối thực hành đa dạng và có phần xa lạ với tâm thức người phương Tây (thờ cúng tổ tiên, quỷ thần, thành hoàng, xã tắc, bùa chú trừ tà, tiêu tai giải hạn, v.v…);

Quyển ba, Tôn giáo, là bước đỉnh điểm trong quá trình phát triển của tín ngưỡng bản xứ, hình thành nên các hệ thống tôn giáo hoàn chỉnh, thường xuyên, và chính thức, thay vì những tập tục riêng lẻ và tự phát vốn có mặt từ xa xưa trong dân gian.

Phù thuật và tín ngưỡng An Nam có lẽ không hẳn là một tác phẩm thuần chất nghiên cứu tôn giáo, mà là “Một dẫn nhập về triết lý văn minh của người An Nam”. Giữa vô vàn những chi tiết đa dạng về tín ngưỡng tâm linh như thế, ta vẫn có thể nhận thấy mục đích chính yếu của tác giả là tìm hiểu về “Tâm hồn An Nam”. Đó là mối quan tâm đến những cảm nghĩ đặc thù góp phần định hình nên các thiết chế xã hội lâu đời và bền chặt ngay từ những đơn vị nhỏ như gia đình, dòng tộc, làng xã, ect. Và mối quan tâm đó, vốn là hợp lý đối với một quan chức trong chính quyền Thuộc địa như Paul Giran, được cụ thể hóa qua một chủ đề quan trọng hàng đầu khi nghiên cứu một nền văn minh bản địa: tín ngưỡng tôn giáo.

Continue reading Phù thuật và tín ngưỡng An Nam

Tâm lý người An Nam

DSC03060Tâm lý người An Nam

Tính cách Dân tộc, Tiến trình Lịch sử, Tri thức, Xã hội và Chính trị

(Psychologie du people Annamite)

Tác giả: Paul Giran

Dịch giả: Nguyễn Tiến Văn

 

Tác giả cuốn sách Tâm lý người An Nam, ông Paul Giran, là một quan chức của chính quyền Đông Dương thuộc địa. Với cuốn sách này, Paul Giran có tham vọng tường giải tâm lý dân tộc An Nam, bằng một cuộc truy nguyên về cội nguồn dân tộc đó ở đại gia đình dòng giống Mông Cổ chiếm cứ vùng trung tâm châu Á, đánh giá những nhân tố tác động thuộc về môi trường tự nhiên và nhân văn, để rồi đúc kết nên cá tính và tâm hồn bản địa trải qua cuộc tiến hóa dài lâu của lịch sử.

Với kiến văn sắc sảo và sự hiểu biết khá phong phú của Paul Giran về lịch sử, ngôn ngữ, tôn giáo và văn hóa Việt Nam, Tâm lý người An nam là một tư liệu có giá trị lịch sử, chí ít là khi đối sánh với tâm lý thực dân cai trị.

Là một tri thức người Pháp sống và làm việc ở Việt Nam mấy chục năm, Paul Giran rất rành rẽ về con người và tập quán bản xứ, vì vậy mà Tâm lý người An Nam là một bức tranh sinh động và tỉ mỉ về cuộc sống thường của xã hội địa phương. Đồng thời, Paul Giran còn là một chức sắc thuộc chính quyền bảo hộ, vì thế ông không thể tránh khỏi sự thiên kiến đối với các quốc gia kém phát triển hơn. Tuy vậy, ông luôn mang trong mình một bầu nhiệt huyết về công cuộc “khai hóa” viễn xứ, mong đem đến cho các dân tộc xa xôi một cuộc sống giàu sang, no ấm như ở nước nhà, như ông đã viết trong lời tựa của cuốn sách này: “Chúng tôi đâu có chiếm lấy xứ sở này, mà chúng tôi sẽ cải hoá nó. Chúng tôi không làm cho dòng giống này tiêu ma, mà dưới sự điều hành của chúng tôi, dòng giống này chắc chắn sẽ tiến triển về số lượng và về sự giàu sang…”

Trong vai trò học giả, Paul Giran đã cố gắng lập luận một cách khách quan, không ngại phơi bày những lề lối hủ tục của đối tượng nghiên cứu, dù là người An Nam, Trung Hoa, hay Mã Lai. Từ đó giúp độc giả hiểu thêm về con người Việt Nam, đời sống vật chất và tinh thần cũng như tín ngưỡng tâm linh của dân tộc cách nay hơn một thế kỷ từ một góc nhìn khác lạ. Continue reading Tâm lý người An Nam