Chết cho tư tưởng: Cái chết là thành tựu triết học lớn nhất của Socrates – Thanh Huệ

DSC05675

Chết cho tưởng – Cuộc đời nguy hiểm của các triết gia – Tác giả: Costica Bradatan (Trần Ngọc Hiếu dịch).

Tuy triết học nghe có vẻ như là một bộ môn cao siêu khó nắm bắt, ta không nhất thiết phải là một triết gia để quan tâm đến triết học: Hầu hết chúng ta đều thực hành triết học trong đời sống hàng ngày. YOLO là một trường phái triết học, tranh cãi về đạo đức trên Facebook là lập luận triết học, ta không thể sống mà không ít nhiều dính dáng đến triết học, bởi triết học là đời sống. Và cũng như cuộc sống của người phàm luôn bị ám ảnh và thúc đẩy bởi bóng ma cái chết, triết học cũng được định hình ở một mức độ đáng ngạc nhiên bởi cái chết của các triết gia.

Cuốn sách Chết cho tư tưởng của Costica Bradatan chỉ ra rằng không hiếm những triết gia bị dồn vào đường chết bởi những tư tưởng của họ, nhưng những cái chết ấy không những không phải là sự chấm hết cho sự nghiệp của họ, mà trái lại, chính là điểm bắt đầu của sự thăng hoa. Socrates chẳng để lại một tác phẩm viết nào, nhưng ông vẫn đặt lên ngai ông tổ của triết học phương Tây, không nhờ gì khác hơn là cái chết đầy thuyết phục. Trước khi chết, Thomas More vừa là một người tôn thờ đức tin của mình đến mức khổ hạnh vừa là kẻ đàn áp dã man đức tin của người khác, và nếu không nhờ bị xử tử thì ông hẳn đã được hậu thế nhớ đến như một người hoàn toàn khác, chứ không phải một vị thánh.

Continue reading

Đừng tử vì đạo nếu bạn muốn sáng tạo – Thanh Huệ

Điều kỳ diệu lớn (c) Chi na chan

Con người là một sinh vật đầy mâu thuẫn. Ta có thể giữ trong đầu quan niệm rằng một nghệ sĩ thực thụ phải là một kẻ sống trong đau đớn quằn quại (từa tựa như Hàn Mặc Tử), mà vẫn tin rằng tạo ra một kiệt tác nghệ thuật để đời là điều duy nhất sẽ khiến ta được hạnh phúc và cuộc sống của ta có ý nghĩa. Suy nghĩ như vậy là cách khởi đầu một cuộc chiến chưa đánh đã thua, và có rất nhiều người yêu thích sự sáng tạo đã mắc kẹt trong cuộc chiến ấy rồi.

Nhưng hãy thử lắng nghe một tác giả sách bán chạy, một người rõ ràng không hề mắc kẹt, nói gì về điều này. Tác giả của một cuốn sách đứng trong bảng xếp hạng sách bán chạy New York Times hơn 200 tuần, đã chuyển thể thành một phim Hollywood đình đám có Julia Roberts thủ vai chính, Elizabeth Gilbert là một nhà văn đủ thành công để hiểu hết các ngõ ngách của công việc sáng tạo. Gilbert cũng sẵn sàng dạy bạn trở thành một người sáng tạo thành công như cô, nhưng trước hết, bạn phải vứt cái ý niệm về người nghệ sĩ đau khổ đi. Cuốn sách mới nhất của cô, Điều Kỳ Diệu Lớn, đã khẳng định như vậy đấy.

Nghĩ lại xem vì sao bạn muốn có một đời sống sáng tạo? Nếu bạn đang theo đuổi tiền tài danh vọng, thì xin chia buồn, đây có lẽ không phải con đường tốt nhất cho bạn đâu. Bạn có thể viện dẫn hàng trăm hàng ngàn nghệ sĩ từ vô danh tiểu tốt đã một bước vụt sáng trên bầu trời danh vọng, nhưng như vậy cũng không khác gì dẫn ra những người đã trúng xổ số. Không có gì đảm bảo trong thành công của họ cả. Elizabeth Gilbert, một người làm nghề viết văn, khẳng định rằng lĩnh vực sáng tạo chỉ toàn những nghề nghiệp tệ hại, nghề nghiệp không thể chu cấp cho bạn về mặt tài chính, thậm chí còn đòi hỏi bạn phải nuôi nó ấy chứ.

Còn nếu bạn muốn sáng tạo đơn giản vì bạn luôn yêu thích nghệ thuật và công việc sáng tạo, thì đây, đây mới chính là mấu chốt. Thực tế là hầu hết những con người sáng tạo đều bắt đầu như thế, vì niềm vui và niềm yêu thích. Tại sao những người vốn vui thích được sáng tạo cuối cùng lại trở thành những kẻ đau khổ dưới bàn tay nghệ thuật?

Vì chúng ta coi trọng mình quá, Gilbert trả lời. Nhưng ta lại thấy mình quá bé nhỏ trước nghệ thuật, những thứ mình sáng tạo ra không đủ kỳ vĩ, nên cái tôi của ta bị đe doạ nghiêm trọng. Ta tin rằng ta yêu nghệ thuật nhưng nó chẳng thèm đáp lại tình cảm của ta, ta sợ rằng ta sẽ chẳng bao giờ sản xuất ra được thứ gì xứng đáng với nghệ thuật, vậy là cái tôi xúi ta bỏ cuộc và trì hoãn việc sản xuất ra bất cứ thứ gì.

Continue reading